İstatistik Okuryazarlığı: Ortalama, Medyan ve Örneklem
Spor istatistikleri kolay anlaşılır görünür ama yanlış okunmaya da açıktır. “Maç başına 1,8 gol” cümlesi, ardındaki dağılım bilinmeden fazla bir şey söylemez. Bu yazıda temel istatistik kavramlarını futbol örnekleriyle ele alıyoruz.
Ortalama mı medyan mı?
Bir takım altı maçta sırasıyla 0, 0, 1, 1, 2, 7 gol atmış olsun. Ortalama 1,83’tür; medyan ise 1’dir. Ortalamayı tek bir 7 gollü maç yukarı çekmiştir. Böyle durumlarda medyan, takımın tipik performansını daha iyi anlatır. Analizlerde her iki değeri birlikte vermek en doğrusudur.
| Seri | Ortalama | Medyan | Yorum |
|---|---|---|---|
| 0,0,1,1,2,7 | 1,83 | 1 | Tek maç ortalamayı şişirmiş |
| 1,2,2,2,2,2 | 1,83 | 2 | İstikrarlı üretim |
| 0,0,0,3,4,4 | 1,83 | 1,5 | Dalgalı; iki ayrı dönem |
Örneklem büyüklüğü
Üç maçlık veriyle kurulan hiçbir çıkarım güvenilir değildir. Futbolda anlamlı bir eğilim için genellikle en az sekiz-on maçlık seri gerekir; gol gibi seyrek olaylarda bu sayı daha da artar. “Son 3 maçta üst geldi” türü ifadeler, istatistiksel olarak rastlantıdan ayırt edilemez.
Aykırı değerler
Kırmızı kart görülen maçlar, 5-0 biten karşılaşmalar veya kupa rotasyonlu kadrolar aykırı değer üretir. Bunlar seriden çıkarılmaz ama ayrı işaretlenir; aksi hâlde tüm ortalamayı bozar.
Korelasyon nedenselliği göstermez
Bir takımın topa sahip olma oranı ile galibiyetleri arasında ilişki görülebilir; bu, “daha çok topa sahip olursa kazanır” anlamına gelmez. Öndeyken rakibin topu daha çok alması gibi ters yönlü açıklamalar da mümkündür.
Uygulamamız
İstatistik yazılarımızda örneklem büyüklüğünü ve veri dönemini her tabloda belirtiyoruz; Maç Analizi bölümünde bu verileri karşılaşma bağlamıyla birleştiriyoruz.
Sık Sorulan Sorular
Ortalama mı medyan mı kullanmalı?
Dağılım dengeliyse ortalama yeterlidir; tek bir maç seriyi bozuyorsa medyan tipik performansı daha iyi anlatır.
Kaç maçlık veri anlamlıdır?
Genellikle en az sekiz-on maç gerekir. Üç maçlık seriler rastlantıdan ayırt edilemez.
Topa sahip olma oranı galibiyeti açıklar mı?
Tek başına açıklamaz. İlişki iki yönlü olabilir; öndeki takım topu rakibe bırakabilir.
